Beïnvloeding door Harry Potter: de kracht van verhalen

harry potter verhalen
Verhalen zijn onderdeel van ons dagelijks leven. Voor ons amusement spenderen we hele avonden op Netflix of dromen we helemaal weg in een boek. Het is dan ook niet gek dat de verhalen die we tegenkomen ons wereldbeeld en zelfs ons gedrag kunnen beïnvloeden. Hoe? In dit artikel leggen we het je uit.

Het Harry Potter-effect

Afgelopen maandag was het 20 jaar geleden dat het allereerste Harry Potter boek uitkwam. Intussen zijn de verhalen over de tovenaar uitgegroeid tot een wereldwijd fenomeen met miljoenen fans. Naast dat het ons amuseert, heeft Harry Potter ook invloed op onze beleving en ons gedrag.

Professor Vezzali (géén karakter uit Harry Potter ) zette een experiment op waarin hij twee groepen Italiaanse schoolkinderen stukken uit Harry Potter liet lezen. Één groep liet hij de stukken lezen waarbij het bijvoorbeeld ging over tolerantie naar half-bloedjes of dreuzels. De andere groep las neutrale stukken, bijvoorbeeld over het kopen van de toverstok. Wat blijkt? De eerste groep had na het lezen van de passages uit het boek een positievere houding ten opzichte van immigranten.

Later werden nog twee andere onderzoeken gedaan bij Italiaanse middelbare scholieren en Engelse  studenten aan de universiteit. Het lezen van Harry Potter bleek een positief effect te hebben op respectievelijk de houding ten opzichte van homoseksuelen en vluchtelingen.

Waarom werken verhalen zo goed?

Wanneer je iemand simpelweg met argumenten wilt beïnvloeden, ontstaat er gemakkelijk weerstand. Je zult voornamelijk twee typen weerstand tegenkomen:

  • Scepticisme (inhoudelijke weerstand): mensen twijfelen aan de inhoud van je argument, ze geloven je niet en doen het daarom ook niet.
  • Reactance (reactieve weerstand): mensen voelen zich beperkt in hun vrijheid doordat je ze probeert te beïnvloeden, en blijven hierdoor juist harder vasthouden aan hun eigen houding of gedrag.

Via verhalen omzeil je beide typen weerstand. Met verhalen beïnvloed je mensen namelijk zo dat ze niet zullen twijfelen aan je argumenten omdat ze het verhaal zelf interpreteren. Ook hebben ze minder snel in de gaten dat ze worden beïnvloed.

“In” het verhaal zitten

Ken je dat gevoel dat je helemaal in een film of boek zit en helemaal opgaat in de wereld van de hoofdpersoon? Dat noemen we transportatie. Letterlijk betekent dit dat je mee wordt genomen in het verhaal. Hoe meer transportatie, des te meer worden we door een verhaal beïnvloed, blijkt uit onderzoek (Green & Brock, 2000). Sterker nog: als we veel transportatie in een verhaal ervaren, zijn we minder gevoelig voor fouten of onjuistheden in het verhaal. Als we meer “in het verhaal zitten” nemen we dingen dus gemakkelijker voor waar aan. We zijn dan minder sceptisch.

Transportatie hangt voor een groot deel af van in hoeverre we ons kunnen identificeren met de hoofdpersoon in een verhaal, van hoe aardig we de hoofdpersoon vinden en van hoe graag we zelf de hoofdpersoon zouden willen zijn. Wanneer we ons goed kunnen identificeren met iemand, kopiëren we meningen en gedrag van deze persoon.

Hoewel inleving in de hoofdpersoon erg goed werkt, is het niet noodzakelijk voor beïnvloeding. Wanneer we ons actief afzetten tegen de antagonist van het verhaal, kan dit ook een effect hebben op onze houding. Doordat we ons in het verhaal van Harry Potter bijvoorbeeld tegen Voldemort keren, zijn we het veelal oneens met wat hij zegt. Wanneer we bij de antagonist in een verhaal dus het “verkeerde” gedrag zien, kunnen we ons afzetten tegen dit gedrag.

Verborgen beïnvloeding

Beïnvloeding werkt het best wanneer mensen niet doorhebben dat ze beïnvloed worden. Dit is dan ook precies de reden dat verhalen zo goed zijn in het omzeilen van weerstand. We lezen boeken of kijken films voor ons eigen amusement of entertainment. Hierdoor zijn we niet bezig met het idee dat we beïnvloed kunnen worden en schieten we niet in de weerstand.

Typisch aan reactance (reactieve weerstand) is dat we onszelf verzetten tegen de beïnvloeding, omdat we het gevoel hebben dat we beïnvloed worden. Hiervoor sluiten we onszelf ook af voor de inhoudelijke boodschap, zelfs als deze wel aannemelijk is. Het lezen van verhalen stelt ons open voor boodschappen die we op andere momenten zouden negeren of die misschien wel tegen onze eigen mening ingaan.

Meer Harry Potter?

Nieuw is het niet, beïnvloeding door verhalen. Denk maar eens terug aan alle sprookjes die je vroeger voorgelezen kreeg. Deze zijn in de meeste gevallen gemaakt om een moraal over te brengen aan jongere kinderen. Inmiddels is ook bekend dat de extreem geromantiseerde Hollywoodverhalen ook negatieve gevolgen kunnen hebben voor ons wereldbeeld. Toch valt er juist ook veel goeds te halen door beïnvloeding via boeken of films. Het onderzoek naar Harry Potter vormt hiervoor al een mooie aanwijzing.

Mijn voorstel: laten we eens wat (script)schrijvers, beleidsmakers en gedragswetenschappers bij elkaar zetten om te kijken hoe we mensen door middel van verhalen tegelijkertijd kunnen entertainen én inspireren om duurzamer, veiliger en gezonder te gaan leven.

 Beïnvloeding door Harry Potter: de kracht van verhalen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *