Onbewust gedrag: omdat je van nadenken moe wordt

Cogito ergo sum: ik denk dus ik ben. Dat klinkt ontzettend logisch, maar eigenlijk klopt er maar weinig van. Het werd altijd gedacht dat wij mensen compleet rationeel waren en dat we nadenken over alles wat we doen. Het wordt echter steeds duidelijker dat dit niet het geval is en dat onbewust gedrag meer regel dan uitzondering is.

Daniel Kahneman onderzocht jarenlang samen met zijn collega Tversky de niet-rationele mens. In zijn boek Thinking, fast and slow lees je alles over dit onderzoek. De belangrijkste boodschap? 95 procent van ons gedrag komt automatisch en onbewust tot stand.

Ik denk dat ik denk dat ik denk

Dat betekent dat je gedrag maar 5 procent van de tijd voortkomt uit bewuste, rationele processen. Dat klinkt misschien vreemd, maar ga maar eens na wat je allemaal doet op een dag. Als je een glas water drinkt, denk je dan na over hoe je het water in moet schenken, met hoeveel kracht je je hand samenknijpt om het glas vast te houden en dat je vervolgens je arm omhoog moet bewegen om te drinken? Dat dacht ik niet. Als je al dit soort acties bij elkaar optelt, dan doe je de hele dag niets anders dan nadenken. Waardoor je uiteindelijk helemaal niets meer doet. Het is dus logisch dat je maar 5 procent van de tijd bewust nadenkt over wat je doet.

En dat is maar goed ook! Ons rationele systeem, ook wel systeem 2 genoemd door Kahneman, is een erg langzaam systeem dat behoorlijk veel energie kost. Als we overal bewust over nadenken wordt het leven vrij ingewikkeld. Daarom gebruiken we meestal het efficiëntere systeem 1. Dit systeem gebruikt vuistregels om snel tot een beslissing te komen. Een nadeel is dat deze vuistregels de kwaliteit van onze beslissingen soms benadelen.

Ik zie, dus ik doe (niets)

Een vuistregel die wij bijvoorbeeld allemaal toepassen is ‘Als anderen het doen, zal het wel goed zijn’. Wij leiden ons gedrag dus af uit het gedrag van de groep. Het is al vaak gebleken dat dit gedrag niet altijd handig is (en dat is een understatement). Denk bijvoorbeeld aan het experiment van Darley en Latané waarbij rook onder de deur vandaan kwam, maar alle medeplichtigen deden alsof er niets aan de hand was. De deelnemers van dit onderzoek deden hetzelfde als de rest van de groep: ze bleven rustig zitten. Best gek als je bedenkt dat er misschien wel een brand woedt, levensgevaarlijk! Maar ook in het dagelijks leven leiden we vaak ons gedrag af van het gedrag van de groep. Als een paar mensen door rood fietsen, doe jij het ineens ook. En als er op een bordje staat dat de meeste mensen in deze hotelkamer hun handdoeken hergebruiken, gaan veel meer mensen hun handdoeken hergebruiken. We doen dus vaak blindelings na wat anderen doen, maar rationeel is het niet.

Wanneer we gedrag willen veranderen is het daarom belangrijk om erbij stil te staan dat we niet op het bewuste, maar op het onbewuste moeten inspelen. Het geven van voorlichting en het bijbrengen van kennis hebben daarom vaak maar weinig effect op gedrag.

Duwtje in de goede richting

Wat veel beter werkt is om in te spelen op ons onbewust gedrag. Door mensen kleine duwtjes in de goede richting te geven, zorg je ervoor dat ze het gewenste gedrag vertonen. En daarvoor zijn helemaal geen argumenten nodig! Dit noemen we ook wel nudging. Denk hierbij aan voetstapjes in de richting van een prullenbak. Maar simpelweg een opvallende prullenbak kan ook al ontzettend veel verschil maken. Wil je mensen een bepaalde richting in sturen? Zorg dat dit de gemakkelijkste of leukste weg wordt. De pianotrap is hiervan een voorbeeld:

 

 Dit soort kleine aanpassingen in de omgeving zijn echter nog niet alles. Vaak is er een oplossing nodig die op de lange termijn ook nog blijft werken. Soms kan nudging een uitkomst bieden, maar vaak is hiervoor toch een grondiger onderzoek nodig. In dit artikel lees je meer over de voor- en nadelen van nudging. 

Onthoud dus dat het onbewuste veel belangrijker is voor gedrag dan het bewuste, en dat rationele argumenten vaak niet helpen om gedrag te veranderen. Pas jij wel eens nudging toe of ken je leuke nudges? Laat het weten op onze Facebookpagina.

 Onbewust gedrag: omdat je van nadenken moe wordt

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *